Grzyby-Start arrow Atlas grzybów arrow wg.nazw polskich arrow M arrow Mleczaj rydz
Mleczaj rydz
 Lactarius deliciosus
(L.) Gray 1821
Gromada: grzyby podstawkowe - Basidiomycota
Klasa: pieczarniaki - Agaricales
Rząd: gołąbkowce - Russulales
Rodzina: gołąbkowate - Russulaceae
Rodzaj: mleczaj - Lactarius Pers.

Kapelusz średnicy 50 do 150 mm. W kolorze pomarańczowoceglasy, pomarańczowopłowy, nieraz z łososiowym odcieniem, czasem z domieszką zielonego. W kształcie płasko – wypukły, później rozpościerający się, z niewielkim wklęśnięciem pośrodku, do lejkowato – wklęsłego. Powierzchnia gładka, sucha, gdy wilgotna, lekko śliska, często z białawym oszronieniem, koncentrycznie pręgowana ciemniejszymi, poprzerywanymi, dobrze widocznymi pręgami. Brzeg długo podwinięty.

Blaszki w kolorze ochrowocieliste z pomarańczowym odcieniem, w miejscach dotknięcia stają się szarozielonkawe. Szerokości 4 do 6 mm. Dość gęste, kruche, przy trzonie przyrośnięto – zbiegające, czasami rozwidlone.

Trzon jaśniejszy od kapelusza. W kształcie rurkowaty. Długości 50 do 70 mm i grubości 10 do 25 mm, krótszy od średnicy kapelusza.. Powierzchnia gładka, delikatnie sinawo oszroniona, z wieloma wyraźnie zaznaczonymi płytkimi pomarańczowymi jamkami. Za młodu pełny, wcześnie staje się pusty wewnątrz.

Miąższ barwy kremowej, maskowanej przez wydzielane mleczko, po kilkunastu godzinach od uszkodzenia szarzeje. Mleczko wydzielane po uszkodzeniu pomarańczowe, stopniowo może się nieco rozjaśniać lub delikatnie porudzieć. Względnie gruby, łamliwy. Smak łagodny, lecz po dłuższej próbie nieco gorzkawy, zapach specyficzny, przyjemny owocowy.

Zarodniki owalne, siateczkowato – brodawkowate, o wymiarach 7-9 x 6-7 ľm. Wysyp koloru jasnoochrowego.

Występowanie: W lasach iglastych sosnowych i mieszanych, na glebach lekkich, piaszczystych, w miejscach wilgotnych, trawiastych, na leśnych polanach i obrzeżach lasów sosnowych i mieszanych, miejscami częsty. Od lipca do października.

Wartość: Grzyb jadalny. W Polsce wysoko ceniony i poszukiwany w celach kulinarnych, nadaje się do pieczenia na ruszcie, smażenia na maśle, konserwowania w nim, także do kiszenia i marynowania.

Gatunki podobne:
- mleczaj wełnianka Lactarius torminosus o białym mleczku i kłaczkowato kosmkowatej powierzchni kapelusza.
- mleczaj jodłowy [mleczaj późnojesienny] Lactarius salmonicolor, rosnący pod jodłami, bez zielonego odcienia.
- mleczaj świerkowy Lactarius deterrimus rosnący tylko pod świerkami.
- mleczaj modrzewiowy Lactarius porninsis, o białym mleczku, rosnący pod modrzewiami.

Inne nazwy: rydz prawdziwy, bedłka rydz, rydz, rydz smaczny, rydz pański, mleczaj smaczny, rydzyk, ryżyk, ryżak, rydzek, rycek, ryżok.

Synonimy: Agaricus deliciosus L. 1753; Agaricus lactifluus deliciosus (L.) Pers. 1801; Lactifluus deliciosus (L.) Kuntze 1891

Uwagi: Grzyb mikoryzowy, towarzyszy sośnie.
Znajduje się na liście grzybów dopuszczonych do obrotu handlowego i przetwórstwa.
Bywa opanowywany przez grzyby pasożytnicze z rodzaju Peckiella, które powodują deformację kapelusza, niewykształcanie blaszek i twardnienie miąższu.
Po spożyciu powoduje zabarwienie moczu na czerwono.

Opr. Joanna Gądek

Literatura:
A. Skirgiełło „Flora Polski. Grzyby (Mycota).” tom XXV, PAN IB, Kraków 1998
B. Gumińska, W. Wojewoda “Grzyby i ich oznaczanie.”, PWRiL, Warszawa 1983
E. Garnweidner “Encyklopedia kieszonkowa. Grzyby.”, MUZA SA, Warszawa 2003
E. Gerhardt „Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik.”, KDC, Warszawa 2006
M. Fluck „Atlas grzybów. Oznaczanie, zbiór, użytkowanie.”, Delta, Warszawa
A. Dermek „Grzyby znane i mniej znane.”, PWRiL, Warszawa 1988
M. Svrcek, B. Vancura „Grzyby środkowej Europy.”, PWRiL, Warszawa 1987
W. Wojewoda „Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski.” IB PAN, Kraków 2003
Wszelkie prawa zastrzeżone
Jeśli chcesz wykorzystać nasze zdjęcia lub informacje lub zapytaj na forum
Dyskusja o gatunku