Grzyby-Start arrow Atlas grzybów arrow wg.nazw polskich arrow K arrow Koźlarz babka
Koźlarz babka
 Leccinum scabrum var. scabrum
(Bull.) Gray 1821

Gromada: grzyby podstawkowe - Basidiomycota
Klasa: pieczarniaki - Agaricomycetes
Rząd: borowikowce - Boletales
Rodzina: borowikowate - Boletaceae
Rodzaj: koźlarz - Leccinum Gray

Kapelusz osiąga średnicę od 40 do 120 mm; ma bardzo zmienne zabarwienie - od jasnobrązowego do szarobrązowego, czarnobrązowego, a czasem czarnego lub nawet białego; młode owocniki mają kształt półkulisty, z wiekiem stają się wypukłe, następnie spłaszczone, nieraz poduszkowate; powierzchnia jest sucha, jedwabista, gładka, a czasem drobno kosmkowata, podczas deszczu jest lekko śluzowata; skórka nie oddziela się od miąższu i wystaje lekko poza brzeg kapelusza.

Rurki u młodych okazów mają kolor białawy, a u starszych szarobrązowy lub szary; są niezmienne; osiągają od 10 do 25 mm długości; głęboko wycięte przy trzonie; wolne i oddzielające się od siebie oraz od miąższu.

Pory są drobne i okrągłe; u młodych owocników białawe, potem jasnoszare, żółtawe; pod naciskiem brązowieją.

Trzon osiąga od 80 do 200 mm wysokości i od 10 do 35 mm grubości; ma kolor białawy lub jasnożółtawy, a u podstawy bywa zielonkawy; jest pokryty ciemniejszymi, ochrowo-brązowawymi lub czarnymi łuseczkami i bruzdowany na powierzchni; cylindryczny i smukły, maczugowaty, zwęża się ku szczytowi, a przy podstawie jest rozszerzony, pełny.

Miąższ  biały, potem szarobiały , nie zmieniający barwy lub minimalnie różowiejący, niebieszczejący; młody twardy, szybko gąbczasty, podczas wilgotnej pogody miękki i wodnisty; w trzonie łykowaty i włóknisty o zielonkawo - żółtawych przebarwieniach.

Zarodniki podłużne, wrzecionowate, gładkie, 13-20 x 5-6µm; wysyp oliwkowobrązowy.

Występowanie: od maja do października pod brzozami, z którymi tworzy mikoryzę , częsty na obrzeżach lasu także w licznych grupach. Występuje w całej strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej nawet za Kołem Polarnym, gdzie tworzy mikoryzę z niskimi krzewiastymi brzozami.

Wartość: bardzo smaczny grzyb jadalny, pospolity; smak i zapach przyjemne, grzybowe.

Gatunki podobne to:
pod grabami - Leccinum lisseum koźlarz grabowy ;
pod osikami - Leccinum durisculum koźlarz topolowy ;
w lasach liściastych oraz pod brzozami - Leccinum variicolor koźlarz różnobarwny;
pod dębami - Leccinum quercinum koźlarz dębowy ;
pod świerkami, sosnami - Leccinum vulpinum koźlarz sosnowy;

Inne nazwy:  borowik kozak, huba podbrzeźniak, babka, brzezak, brzeźniak, brzeźak, brzozak, brzozowik, czarny koźlarz, grzyb brzozowy, koźlak, koźlarz, kozaczek, kozar, koziar, koźlar, koźlarek, podgrzybek, stojaczek, stojak, żydek, czeszczewik, grzyb chropawy, kozak, koźlarek, podbrzeźniak, grzyb koźlarz, grzyb szorstkotrzonowy.

Synonimy:
Leccinum scabrum (Bull.) Gray; Krombholziella melanea (Smotl.) Šutara; Boletus scaber var. melaneus Smotl.; Krombholziella avellanea (J. Blum) Courtec.; Krombholziella subcinnamomea (Pilát & Dermek) Alessio; Krombholziella murinacea (J. Blum) Alessio; Krombholziella avellanea (J. Blum) Alessio; Krombholziella avellanea (J. Blum) Bon ; Krombholziella murinacea (J. Blum) Bon; Leccinum scabrum var. melaneum (Smotl.) Dermek; Leccinum molle (Bon) Bon; Boletus melaneus (Smotl.) Hlavácek; Boletus scaber Bull; Trachypus scaber (Bull.) Romagn.; Krombholziella scabra (Bull.) Maire; Boletus avellaneus J. Blum; Boletus murinaceus J. Blum; Leccinum avellaneum (J. Blum) Bon; Leccinum melaneum (Smotl.) Pilát & Dermek; Leccinum murinaceum (J. Blum) Bon; Leccinum subcinnamomeum Pilát & Dermek; Krombholzia scabra f. melanea (Smotl.) Vassilkov; Krombholzia scabra (Bull.) P. Karst.; Leccinum olivaceosum Lannoy & Estadès; Krombholziella mollis Bon; Gyroporus scaber (Bull.) Quél.; Ceriomyces scaber (Bull.) Murrill

Uwagi: Owocniki o skrajnym zabarwieniu kapelusza wyodrębniono jako:
Leccinum scabrum var. niveum - koźlarz babka odmiana biała
Leccinum scabrum var. melaneum - koźlarz babka odmiana czarna

Opracował: Mariusz Janczewski

Literatura
:
B. Gumińska, W. Wojewoda "Grzyby i ich oznaczanie" PWRiL, Warszawa 1983
E. Garnweidner "Encyklopedia kieszonkowa. Grzyby" MUZA, Warszawa 2003
M. Fluck "Atlas grzybów. Oznaczanie, zbiór, użytkowanie." DELTA, Warszawa
A. Dermek „Grzyby znane i mniej znane” PWRiL, Warszawa 1988
Wszelkie prawa zastrzeżone
Jeśli chcesz wykorzystać nasze zdjęcia lub informacje lub zapytaj na forum
Dyskusja o gatunku